ลพบุรี Only

ไม่ปีน ไม่ขีด ไม่ทิ้งเศษอาหาร เที่ยวโบราณสถานลพบุรีแบบไม่ทิ้งรอย

ถ้าก้มลงดูผนังอิฐตรงระดับเข่าในโบราณสถานบางแห่งของลพบุรี จะเห็นรอยขีดตัวอักษรเล็กๆ ชื่อคน วันที่ หรือรูปหัวใจ ซ่อนอยู่ใต้ระดับสายตาที่คนส่วนมากมองผ่าน รอยพวกนี้ไม่ได้เกิดจากคนตั้งใจทำลาย ส่วนมากเกิดจากคนที่คิดว่า “แค่นิดเดียว ไม่มีใครเห็น”

เหตุผลแบบนี้มีหลายรูปแบบ ลองหยิบประโยคที่ได้ยินกันบ่อยมาดูทีละประโยค ว่าความจริงเบื้องหลังเป็นอย่างไร

“แค่ปีนขึ้นไปนิดเดียว ถ่ายรูปแป๊บเดียว”

ฐานปรางค์และกำแพงเก่าในลพบุรีจำนวนมากก่อด้วยศิลาแลงและอิฐที่ผ่านแดดฝนมาหลายร้อยปี ผิวหน้าที่ดูแข็งนั้นจริงๆ แล้วเปราะกว่าที่ตาเห็น น้ำหนักคนหนึ่งคนกับพื้นรองเท้าที่บดไปมาอาจทำให้ขอบอิฐบิ่นหรือหลุดได้ และเมื่อหลุดแล้วก็ต่อกลับเป็นของเดิมไม่ได้

คนหนึ่งปีนครั้งเดียวอาจดูไม่มีผล แต่โบราณสถานต้องรับนักท่องเที่ยวต่อเนื่องทุกวัน ถ้าทุกคนคิดแบบเดียวกัน ความเสียหายจะสะสมเร็วกว่าที่ช่างบูรณะจะตามทัน มุมถ่ายรูปที่ดีหามาได้จากพื้นดิน ลองถอยออกมาแล้วใช้ปรางค์ทั้งองค์เป็นฉากหลังแทน ภาพที่ได้มักสวยกว่าการยืนบนฐานเสียอีก ตัวอย่างพื้นที่ซึ่งมีมุมกว้างให้ถอยถ่ายได้สบาย คือลานโบราณสถานหน้าสถานีรถไฟที่เหลือแต่ซากผนังกับปรางค์ประธาน

ส่วนคนที่อยากได้มุมสูงด้วยโดรน การบินในเขตโบราณสถานหรือกลางเมืองอาจต้องขออนุญาตทั้งเรื่องพื้นที่และการบิน ยิ่งถ้าจะนำภาพไปใช้เชิงพาณิชย์ยิ่งต้องตรวจสอบให้ชัด ควรสอบถามกรมศิลปากรและหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ก่อนทุกครั้ง อย่าเดาเอาจากที่เห็นคนอื่นบิน

“ขีดชื่อไว้เป็นที่ระลึก ใครๆ ก็ทำ”

ร่องรอยที่ขีดลงบนอิฐเก่าไม่ได้ทำให้ใครจำทริปนั้นได้ดีขึ้น แต่ทำให้นักท่องเที่ยวคนต่อไปเห็นผนังที่เลอะ และเจ้าหน้าที่ต้องเสียเวลาดูแลมากกว่าเดิม การลบรอยบนวัสดุโบราณต้องใช้ความรู้เฉพาะ ทำผิดวิธีอาจเสียหายหนักกว่ารอยขีดเดิม

ถ้าอยากเก็บความทรงจำที่เป็นของตัวเองจริงๆ ลองหยิบสมุดเล่มเล็กกับดินสอไปด้วย แล้วนั่งร่างเส้นปรางค์ลงบนกระดาษแทน แนวทางนี้มีคนเล่าไว้ละเอียดในงานอดิเรกวาดรูปโบราณสถานที่ชวนให้นั่งมองนานขึ้น

“ลูบลายปูนปั้นเบาๆ ไม่เป็นไรหรอก”

ลายปูนปั้นที่ยังเหลืออยู่ตามซุ้มและหน้าบันเป็นส่วนที่บอบบางที่สุดของโบราณสถาน น้ำมันและเหงื่อจากมือทำให้ผิวปูนเปลี่ยนสีและสึกได้ทีละน้อย ถ้ามีคนลูบตรงเดิมซ้ำๆ ลายละเอียดจะค่อยๆ เลือนหายไปจนกลายเป็นก้อนปูนเรียบๆ

ดูด้วยตาและถ่ายรูปซูมเข้าไปก็เห็นรายละเอียดได้ชัดพอแล้ว ไม่จำเป็นต้องสัมผัสเลย

“เศษขนมนิดหน่อย เดี๋ยวลิงก็มากินเอง”

ประโยคนี้ฟังดูเหมือนมีน้ำใจ แต่ผลที่ตามมาไม่ดีทั้งกับลิงและคน เศษอาหารที่ถูกทิ้งไว้ตามลานโบราณสถานทำให้ลิงเรียนรู้ว่านักท่องเที่ยวคือแหล่งอาหาร ลิงจึงเข้าหาคนบ่อยขึ้น กระชากถุง และบางครั้งก็ข่วนหรือกัด ส่วนถุงพลาสติกและกล่องโฟมที่ลิงคาบไปเล่นก็อาจถูกกินเข้าไปหรือปลิวไปติดตามซอกอิฐ

ผลระยะยาวของการให้อาหารลิงแบบนี้มีอธิบายแยกไว้อีกเรื่องหนึ่งที่ตั้งคำถามว่าการยื่นของกินให้ลิงช่วยมันจริงไหม วิธีที่ง่ายที่สุดคือกินให้เสร็จนอกเขตโบราณสถาน เก็บถุงขนมใส่กระเป๋าที่ปิดได้ แล้วค่อยหาถังขยะที่มีฝาปิดมิดชิด

หลักเดียวกันใช้ได้ทุกที่

แนวคิดไม่ทิ้งรอยไม่ได้มีไว้เฉพาะเมืองเก่า คนที่ชอบเดินป่าก็ใช้หลักเดียวกันนี้ เช่นการขึ้นดอยฝั่งเชียงรายแล้วพาขยะของตัวเองกลับลงมาให้ครบ ไม่ว่าจะเป็นป่าหรือกองอิฐอายุหลายร้อยปี สิ่งที่ต้องรักษาเหมือนกันคือของที่ไม่สามารถเกิดใหม่ได้

ทริปลพบุรีครั้งถัดไป ลองตั้งกติกากับตัวเองว่าขยะทุกชิ้นที่เกิดขึ้นทั้งวัน ตั้งแต่ขวดน้ำถึงกระดาษเช็ดมือ จะถือกลับไปทิ้งที่ห้องพักเอง แล้วตอนเย็นค่อยเปิดกระเป๋าดูว่าวันเดียวเราสร้างขยะไว้มากแค่ไหน